Interviews, Spiritueel

Jan Geurtz: “In onze vroege jeugd leren we dat je goed voelen altijd van buitenaf komt. Daarna houden we deze misvatting in stand.”

Jan Geurtz © Mayke Niestadt

We zijn allemaal verslaafd aan liefde. Althans, dat vindt schrijver en verslavingsdeskundige Jan Geurtz. Zijn theorie gaat over dat we als mens graag een veilig gevoel creëren door het hebben van relaties. Dat begint al in onze jeugd. Door tegenslagen leer je als kind vaak dat je niet goed genoeg bent zoals je bent. Maar dat we ons best moeten doen voor erkenning en liefde van anderen. En als volwassene wil je daarom erkenning van je partner, maar ook van je collega’s, vrienden of je instagramvolgers. We hunkeren daarbij naar wederzijdsheid. Dit is volgens Geurtz een dwangmatig – en daardoor verslavend – systeem.

Als je je op het spirituele pad bevindt, heb je vast wel eens van hem gehoord: Jan Geurtz. Geurtz schreef meerdere bestsellers en wordt vaak aangehaald in de media om de boel een beetje te verhelderen. Als gastspreker deelt hij ook vaak zijn ideeën. Met humor en nuchterheid probeert Geurtz met toegankelijke begrippen, vertaald uit het Tibetaanse Boeddhisme, mensen uitweg te tonen voor hun lijden. En dat werkt heel verlichtend.

Lijden

Want lijden doen we allemaal, volgens Geurtz. En dat is niet nodig. Volgens de schrijver is echt (bijna) iedereen verslaafd aan liefde. En dat is nogal een uitspraak. Door fundamentele zelfafwijzing zijn onze pijnlijke emoties – en diepe verlangens naar liefde en seks – een obstakel. Die afwijzing proberen we namelijk te compenseren met onze zoektocht naar waardering van anderen. Maar dat werkt averechts volgens Geurtz; het maakt ons juist onzekerder en op die manier steeds afhankelijker. Zo ontstaat er een verslaving aan liefde, erkenning en de schijnveiligheid van een relatie.

Maar we hoeven niet te lijden. Dit lijden is júist de toegangspoort naar een staat van zijn, die volgens Geurtz volledig vrij is van beknelling en afhankelijkheid. Een staat van zijn, die vervuld is van liefde en helderheid.

Volgens de verslavingsdeskundige kun je namelijk leren het systeem te doorzien. En het wordt veel leuker als je dóór hebt dat het een spel is. Op die manier overstijg je de afhankelijkheid van liefde. Dit legt hij dan ook uitgebreid uit in zijn boek Verslaafd aan liefde.

Hoi Jan, wat is het geheim van je succes?

“Ik denk dat er veel behoefte is aan een heldere uitleg van de eeuwenoude spirituele kennis over de geest, in woorden die passen bij de moderne westerse mens. Ik spreek een taal die mensen begrijpen. Ik ben verslaafd geweest aan liefde, relaties, seks en drugs en heb me toen jarenlang verdiept in het boeddhisme. Dankzij Boeddhistische retreats leerde ik dat er een manier is om met je problemen om te gaan. Als je doorkrijgt dat je eigen geest de essentie is van al je problemen, kun je zelf de verantwoordelijkheid nemen. Ik vind het fijn om dit door te geven aan anderen, zodat we er zelf mee aan de slag kunnen gaan. Dat ik dit in gewonemensentaal doe, is wat het behapbaar maakt.”

Waarom zoeken mensen het geluk buiten henzelf?

“Dat is het eerste dat we als baby leren: als moeder er is en ons voedt en warm houdt voelen we ons goed, als we te lang alleen gelaten worden voelen we angst. We leren zo in onze vroege jeugd dat je goed voelen altijd van buitenaf komt. Daarna houden we deze misvatting in stand.”

Krijgt iedereen het gevoel mee dat ze zwak zijn als kind?

“Ja, in onze jongste jaren ervaren we onszelf als zwak en dat zijn we dan eigenlijk ook: volwassenen zijn immers veel sterker en slimmer en zo. Vandaar dat kinderen altijd negatieve overtuigingen over zichzelf meekrijgen. Het hoort er gewoon bij en in ons volwassen leven dragen die weer bij tot de motivatie om spiritueel te beoefenen en dus tot groei van bewustzijn.”

We stellen voorwaarden aan geluk. Als bepaalde gebeurtenissen in ons leven goed zijn, dán zijn we pas echt gelukkig. Waarom doen we dat?

“We menen dus dat geluk altijd van buitenaf moet komen en dus proberen we te voldoen aan de voorwaarden die vervolgens dat geluk opleveren. Het geluk dat je dan voelt komt altijd van binnenuit, uit je zelf. Maar we projecteren het meteen weer op de omstandigheid die er ook de voorwaarde voor was. Zo is de vicieuze cirkel rond.”

Het lijkt voor sommigen dus erg waar dat geluk van buitenaf komt. Hoezo word je daar niet gelukkig van op ten duur?

“Als je meent dat geluk van omstandigheden en personen afhangt, moet je telkens weer opnieuw je best doen om het te krijgen of vast te houden want personen en omstandigheden veranderen nou eenmaal altijd.”

Hoe kom je af van een overtuiging dat je op fundamenteel niveau niet gelukkig kan zijn?

“Door spirituele beoefening: daardoor krijg je contact met wie je werkelijk bent, je natuurlijke staat van Zijn waarin geluk en liefde en zo al aanwezig zijn.”

Is het hebben van een liefdesrelatie – aan de hand van uw theorie – dan de grootste vorm van schijnveiligheid?

“Inderdaad is de liefdesrelatie een vorm van schijnveiligheid: hoe sterker je overtuiging dat deze partner je nooit zal verlaten, dus hoe veiliger je je voelt in die relatie, hoe meer de liefde opdroogt, en hoe groter de kans dat een van beiden op een dag verliefd wordt op een ander. Het is altijd ons ego dat verliefd wordt en relaties aangaat. Ook een spirituele liefdesrelatie is een ego-relatie, maar een die door beide partners benut wordt voor spirituele groei. Door dat de personen in de relatie verantwoordelijkheid nemen voor hun individuele pijnlijke en angstige gevoelens (en dus niet de partner gebruikt voor het toedekken van die gevoelens).”

Hoe kom je los van negatieve overtuigingen? Bijv. ‘Ik ben niet goed genoeg’.

“Door spirituele beoefening: leren kijken naar je gedachten en gevoelens zonder te geloven dat ze echt waar zijn.”

Wat is het verschil tussen pijn en lijden?

“Pijn hoort bij leven: fysieke pijn als je je been breekt en psychische pijn als een geliefde uit je leven verdwijnt. Lijden ontstaat als we ons verzetten tegen die pijn, of ons vastklampen aan een fijn gevoel. Het is niet het gevoel zelf dat ellendig voelt, het is het vechten ertegen.”

Hoeven we niet te lijden als we gewoon de pijn voelen? Kan je pijn wel verwerken zonder er eerst door te lijden? Wil je dan niet juist er iets aan doen, omdat je nooit meer wil lijden?

“Ja, lijden is de grootste stimulans tot spirituele beoefening. Lijden komt door het niet herkennen van je volmaakte natuur, maar het levert tevens ook de toegangsweg op naar die volmaakte natuur.”

Hoe kan je leren pijn te hebben zonder te lijden?

“Leren kijken en voelen zonder verzet tegen wat je ervaart. Je kunt door meditatie je pijnlijke en angstige gevoelens leren herkennen als een soort illusie: het is de manier van waarnemen die er het lijden aan toevoegt, en je kunt dus leren er op een andere manier naar te kijken. Kijken zonder zelfafwijzing en verzet, met vriendelijkheid en helder gewaarzijn.”

Hoe werkt meditatie om los te komen van je emoties en gedachten?

“De juiste vorm van meditatie helpt je te kijken naar je gedachten en gevoelens zonder je ermee te identificeren, en daardoor ontdek je je volmaakte natuurlijke staat van Zijn.”

Als je al goed bent zoals je bent, moeten we eigenschappen die door de omgeving als negatief/storend kan worden ervaren dan accepteren en er niks mee doen?

“Er bestaan geen negatieve eigenschappen, alleen positieve en geblokkeerde positieve eigenschappen. Die laatste ervaren we dus als pijnlijk en dus negatief. Zodra je die veroordeelt en bestrijdt hou je ze eigenlijk in stand. Pas als je ze kunt zien met liefdevol gewaarzijn lost de blokkade op.”

Kan je leven zonder goedkeuring van anderen?

“Ja dat zou wel kunnen, maar gelukkig hoeft het niet. Erkenning van anderen is best leuk, vooral als je je eigenwaarde er niet meer van laat afhangen.”

Hoe herken je je eigen geest?

“Door te leren kijken naar je geest en te ontdekken dat wie kijkt en waar je naar kijkt een en dezelfde geest zijn.”

Wat betekent het écht om van jezelf te houden?

“Dat je elk gevoel: liefde en beknelling, kunt omhelzen met vriendelijk oordeelvrij gewaarzijn.”

Hoe kan je jouw methodiek in het dagelijks leven toepassen op de momenten dat het vaak als te hectisch wordt ervaren om met je bewustzijn bezig te zijn? Als je ‘meegesleurd’ wordt met de alledaagse beslommeringen van het leven?

“Dat is een kwestie van veel oefenen. Wat eerst te hectisch is wordt op den duur meteen herkent als een soort illusie waardoor je er niet meer door meegesleurd wordt.”

Heeft u tips voor mensen die snel gestrest of/en depressieve gevoelens hebben om dan in je eigen fundament te blijven (je bent al goed zoals je bent, altijd).

“Het niet willen voelen is hetgeen dat zo’n gevoel beknellend maakt. Het is de geest zelf die het lijden creëert. Probeer met vriendelijkheid naar pijnlijke herinneringen van zelfafwijzing te kijken. Daar komt al het lijden namelijk vandaan. Als dit niet lukt, probeer dan of je de huidige situatie met vriendelijkheid kan bekijken. Als het niet lukt om liefdevol naar jezelf of de pijnlijke situatie te kijken, is het de kunst om vrij van oordeel welwillend de situatie te accepteren. En om dat te kunnen moet je spiritueel oefenen, oefenen en nog eens oefenen.”

Tot slot: U zegt, bijna al het lijden komt door fundamentele zelfafwijzing. Bent u van deze zelfafwijzing af?

“Mijn zelfafwijzing als gevoel wordt nog steeds af en toe getriggerd door bepaalde situaties. Als ik per ongeluk iets heb gezegd waar de ander zich door gekwetst voelt, dan kan ik dat gevoel van zelfafwijzing nog wel eens heel even voelen. Of als iemand iets aan me vraagt waar ik niet aan kan of wil voldoen, dan moet ik de ander afwijzen en dat wekt aanvankelijk altijd eerst een beetje angst in me op. Maar zodra ik het herken, kan ik de identificatie ermee loslaten en dan stopt ook meteen de beknelling. Het gevoel van zelfafwijzing verdwijnt niet, maar ik heb het wel leren herkennen als een gevoel dat niets zegt over wie je werkelijk bent. Ik voel het nog wel, maar ik heb er geen problemen meer mee.”

Jan Geurtz in deel 2 over hooggevoeligheid

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.