Betoog, Column, HSP

HSP: een modegril?

Dezer dagen berichten verschillende kranten over het nieuwe hippe fenomeen HSP. De vraag komt op of HSP wel bestaat, of het niet een trend zou zijn. Spoiler: het begrip is al in 1996 geïntroduceerd, het is bewezen met hersenscans daHSP wel degelijk bestaat (en ergens op slaat) én iedere nieuwe golfbeweging wordt opgepikt als modegril. 

Het Parool en de NRC stellen anno nu de vraag of HSP dé nieuwe modegril zou zijn. Hoogsensitieve mensen schieten namelijk als paddestoelen uit de grond. Dat is ook niet gek in de tijd waarin gevoel, intuïtie en zelfbewustzijn steeds meer centraal komen te staan. Dit als tegenbeweging op een vorig tijdperk waarin mensen veelal hun aandacht richtten op ratio, informatie, analyses en rendementsdenken, waar de huidige prestatiemaatschappij een mooi gevolg van is.

Steeds meer mensen bezwijken onder de hedendaagse mentale druk van deze prestatiemaatschappij. Wanneer iets niet lukt, wordt het al gauw als persoonlijk falen gezien. De ene burn-out na de ander wordt geconstateerd en de Prozac is niet aan te slepen. Mede door deze druk worden de gevoelige sprietjes steeds meer zichtbaar. Deze vallen namelijk al gauw bij bosjes om. Hoogsensitiviteit wordt zo steeds meer (h)erkent en dit is daarom mijns inziens eigenlijk een logische ontwikkeling. De vraag of HSP een trend is, is óók een logische reactie. Bij een nieuwe situatie die veel aandacht krijgt, zijn we als volk al gauw huiverig. Een nieuwe situatie zoals deze wordt dan al gauw bestempeld als modegril en nuance hierin lijkt ver te zoeken. 

Persoonlijkheidsprobleem 

In het NRC-artikel bestempelt Psycholoog Bram Bakker het verschijnsel hoogsensitiviteit als  ‘echt behóórlijke flauwekul’. Daar is hoofddocent klinische psychologe Liesbeth Eurelings-Bontekoe het behoorlijk mee eens, zegt zij in hetzelfde artikel. Volgens haar zijn er vanuit een klinisch perspectief andere woorden voor de kenmerkende eigenschappen van HSP. Introversie bijvoorbeeld, neuroticisme of instabiliteit. Maar ja, dat klinkt natuurlijk lang niet zo mooi als hoogsensitiviteit, vindt Eurelings-Bontekoe. Wanneer je extreem hoog scoort op bepaalde karakterkenmerken moet je je volgens haar niet gaan verschuilen achter de term hoogsensitiviteit. Want dan zou er sprake zijn van serieuze persoonlijkheidsproblemen en ‘daarmee ontneem je jezelf de kans om aan daaraan te werken’.

Maar mevrouw Eurelings – Bontekoe, het is precíes andersom. Onderzoek toont aan dat HSP bestaat en er an sich geen stoornis in de hersens aanwezig is. In de praktijk gaan een stoornis en HSP wel samen, maar het zijn dus twee opzichzelfstaande zaken. Volgens klinisch psycholoog Elke van Hoof is het daarom ook zéér van belang om hoogsensitiviteit (h)erkennen. Zij specialiseert zich dan ook al jaren in het begrip en bewees met hersenscans dat HSP bestaat.

Behandeling

Als HSP namelijk niet goed wordt herkend bij een persoon, dan gaat dat volgens Van Hoof vaak samen met frustratie, afwijzing, depressies, burn-out, angstproblemen, drang naar erkenning en zichzelf niet kunnen plaatsen in een referentiekader. Dit alles gaat vaak gepaard met een enorme kwetsbaarheid. Volgens haar is het dan ook uitermate gevaarlijk om iemand met HSP verkeerd te diagnosticeren, bijvoorbeeld als AD(H)D’er, omdat diegene er een totaal ander aanpak voor nodig heeft. Zo krijg je met de diagnose AD(H)D al gauw een medicijn voorgeschreven en als je HSP bent is een medicijn niet van toepassing gezien het een karaktereigenschap is. Je neemt ook geen medicijn om extraverter te worden, als je introvert bent.

Ik spreek hier uit ervaring, omdat ik ooit door de medische molen ben gehaald door drie mensen zoals meneer Bakker. Toen is er ADHD geconstateerd.  Psychische behandelmethoden, gesprekken en medicatie zouden mij moeten helpen, echter liet deze behandeling mijn ziel in het afvoerputje glijden. Deze verdoving bracht me meer depersonalisatie dan ooit. Dit komt omdat ik hoogsensitief ben en geen ADHD heb. Ik behoef dus een andere weg dan de behandeling die ik toegewezen kreeg. 

Een hoogsensitief persoon – met klachten -, krijgt dus een heel andere behandeling/begeleiding dan bijvoorbeeld iemand met een ADHD diagnose. Hoogsensitiviteit behoeft in essentie geen behandeling, alleen als de persoon last ondervindt van zijn eigenschap, dan is begeleiding vaak gewenst. Diegene leert dan zijn karaktereigenschap als kracht in te zetten. Dus als je jezelf hoogsensitief noemt, ontneem je jezelf níet automatisch de kans om aan je ‘probleem’ te werken, je leert juist met je eigenschap te werken. Als je hoogsensitief bent, sta je namelijk aan het begin van een nieuw pad en moet je daarmee leren omgaan, om van een last een kracht weten te maken. Doe je dit niet, dan wórdt het wel een persoonlijkheidsprobleem, waar Eurelings-Bontekoe zo bang voor is. 

Duwtje in de rug 

Wetende dat je hoogsensitief bent, kan een duwtje in de rug geven. Niet om in een slachtofferrol te kruipen, of om meer privileges te eisen (die heb je er ongetwijfeld tussen zitten, maar ook bij niet-HSP’ers), maar juist om zichzelf in een referentiekader te kunnen plaatsen. Dit kan aansporen om de persoonlijke situatie in een perspectief te plaatsen en vanuit daar verder te werken. Veel mensen zijn daar hedendaags naar op zoek, vandaar de toegenomen hoeveelheid informatie én de toegenomen hoeveelheid HSP’ers. Simpelweg door de hoeveel informatie die tegenwoordig aanwezig is, kunnen mensen zich namelijk gemakkelijker herkennen als een hoogsensitief persoon. 

Sinds ik mij in HSP ben gaan verdiepen kan ik de kracht in mijzelf zien en van daaruit leven. Nu ik weet dat ik hoogsensitief ben, begrijp ik mijzelf pas écht en ik merk dat de wereld met mij meebeweegt. Doordat ik de spelregels van HSP’ers heb ontdekt – en daarmee mijn eigen gebruiksaanwijzing begon door te krijgen – , sta ik nu op de plek waar ik hoor te zijn. En ik voel dat dit het juiste pad is voor mij. De erkenning en waardering die ik nu krijg, krijg ik omdat ik voor mezelf ben opgestaan. En dit was zéker geen gemakkelijke weg. Op deze plek ben ik gekomen door mijn stem te laten gelden, niet door mij te verschuilen achter een HSP-label. Een HSP-label kan dus enorm in in je voordeel werken, als je je kracht eruit weet te halen.

Echter vindt Eureling-Bontekoe dat HSP-diagnoses wel zorgvuldig moeten worden gesteld, en daar is een zelftest niet het meest betrouwbare middel voor, vindt zij. Gelukkig voor haar, zijn meerdere psychologen het met haar eens. HSP wordt tegenwoordig dan ook steeds meer erkent door psychologen, die een gecertificeerde HSP training hebben gevolgd. 

Trend

Dus het antwoord op de vraag of HSP een modetrend: NEE! Volgens mij is het pas een échte trend in Nederland om alles als modegril en trend te bestempelen, zonder dat deze mensen zich enigszins verdiepen in de kern van de boodschap. Een oordeel vellen mag natuurlijk, maar nuanceer de boel dan eerst in plaats van het flauwekul te noemen. Júíst als psycholoog lijkt me, om jezelf geloofwaardig te maken. 

Het begrip is geen modetrend en zeker géén flauwekul. Hoogsensitiviteit is ook niet net ontstaan, het begrip is namelijk al geïntroduceerd in 1996. Dankzij de toegenomen informatie over het begrip, is er nu een golfbeweging zichtbaar. Dat gaat in een sneltreinvaart, maar zodra dit gaat liggen is er weer een ander begrip waar de media zich over kunnen buigen. Eerst was een burn-out een zogenaamd trend,  toen de quinoa-kut, daarna veganisme en nu hoogsensitiviteit. Whats next? 

Ik vind het heel logisch dat veel mensen hoogsensitviteit niet begrijpen. Dit begrijp je misschien alleen als je zelf deze eigenschap hebt. Daarbij vind ik het jammer dat in Nederland onbekende termen op een goudschaaltje worden gewogen. Als een begrip net even wat meer afwijkt van de norm – die ook constant in beweging is – , wordt het afgedaan als modegril of trend. 

Zwart-wit 

Met de toegenomen informatie over hoogsensitiviteit is het wellicht niet meer dan lógisch dat er ook een tegengeluid is. Echter, kent dit eendimensionale denkpatroon wel zijn consequenties. Een begrip dat in korte tijd namelijk veel aanzien krijgt, wordt zo al gauw in het verdomhoekje gezet. Complexe vraagstukken als deze worden op die manier zwart-wit neergezet in de media. Dit gaat ten koste van de essentie van het verhaal – namelijk mensen die geholpen kunnen worden om zichzelf beter te verstaan -.

Kleur aanbrengen is iets waar we naar moeten streven als maatschappij, maar zorgvuldigheid en nuance lijken slecht te combineren met de prestatiedruk en profileringsdrang van tegenwoordig. In de media gaat het veelal om zichtbaarheid, waarbij wordt gestreefd naar meer bereik. En met kleurtinten lukt die zichtbaarheid blijkbaar minder goed. 

Door vraagstukken als deze op een dergelijke manier zichtbaar te maken, krijg je ook weer nieuwe inzichten. Het is aan ons als mens om dit door te krijgen, om zo de zwart-witcultuur te bestrijden. 

 

Leave a Reply

You have to agree to the comment policy.