HSP, Persoonlijk

HSP: een gevoelig begrip

 Ik heb HSP jaren gezien als obstakel, maar daarmee kom je niet ver in het leven


Ik voelde me vanaf kleins af aan anders dan de rest om mij heen. Ik was de rustige dromer die uren in haar eentje zoet was met een boek. Maar ook de vrolijke, brutale Madelief, die het met iedereen in de klas kon vinden. Ik was degene die de (analoge) klok pas begreep in groep 8. Ik was degene die opkwam voor de gepeste kinderen. Ik was degene die er soms onhandige opmerkingen uitgooide. Ik was degene waarvan de leraren niet wisten of ik de mavo of het vwo aankon.

Mijn basisschooltijd was een fijne tijd waar ik tevreden op terugblik. Op middelbare school #1 ging het mis. Als 12-jarig meisje werd ik op de havo in het diepe gegooid, met als resultaat dat ik verdronk. Ik verzoop in alle cijfertjes, lerarengeschreeuw, lange lesuren, huiswerkklas en alle nieuwe indrukken. Ik werd opstandig, brutaal en bakte er niks van. Na een jaar moest ik naar de mavo.

Ik werd een verschrikkelijke puber. Nu was jij vast als pukkelige zestienjarige ook geen leukertje, maar ik was redelijk onhandelbaar, zowel voor mijn ouders als mijn leraren. De therapeut die ik verplicht kreeg toegewezen, gaf aan dat er iets ‘anders’ was aan mij. Een daaropvolgende IQ-test wees uit dat ik op de mavo onder mijn niveau werkte, maar toen ik wél op mijn niveau werkte hield ik het niet bij.

Zeven jaar later, had ik met dank aan een privéschool mijn havodiploma op zak. Nadat ik nog net niet het huis was uitgezet, in behandeling was bij een psycholoog, heel veel testjes aflegde, en lange gesprekken voerde op school en twee scholen later, was ik dan toch eindelijk de puberteit gepasseerd.

ADHD

Die jaren die daarop volgden gingen best vlot. Ik ging in Amsterdam wonen en liet me meezeulen door de hysterische sfeer die er hangt. Sociaal gezien ging het goed, ik maakte veel vrienden en fladderde wat mee met de rest om mij heen. Maar rond mijn 21ste kwam ik in zo’n dal, dat het niet meer ging. Ik voelde me alleen en onbegrepen, ondanks de vrienden die ik aan de zijlijn had staan. Als ik zachtjes mompelde tegen iemand dat ik me anders en leeg voelde, hoorde ik dat het de leeftijd was en het bij volwassen worden hoorde. Maar het voelde dieper dan dat.

Ik bezocht op eigen verzoek een psychiater. Ze bekeek mijn dikke dossier, dat tijdens de middelbareschooltijd was opgesteld door de therapeut. Ook sprak ze met mijn ouders over hoe ik als kind was. Veel gesprekken later, lag de conclusie als een warm, ingepakt broodje klaar op de toonbank. Ik had ADHD. Dat kon wel kloppen. Ik was op dat moment druk, heel impulsief en tetterde overal doorheen. Het medicijn dat ik ervoor kreeg, Ritalin, gaf me dan ook wat rust. Toch was het niet de oplossing. Ik had het gevoel dat mijn gehele persoonlijkheid de afvoerput ingleed dankzij de Ritalin. Ik voelde dat er iets was, wat niet per se direct met mijn ADHD te maken had. Net als dat mijn therapeut van vroeger dat aanvoelde. Net als mijn ouders en mijn leraren van de lagere school.

HSP

Klinisch psycholoog Elke Van Hoof weet hoe het is om je anders te voelen dan de gemiddelde persoon. Ze heeft net als ik dikwijls moeten horen dat ze raar was, dat ze zich niet gedroeg naar de verwachtingen en dat ze zich aanstelde. Net als bij mij keken mensen vreemd op als ze haar gedachten hardop formuleerde, of weer een gekke vraag stelde. Ze vinden dat je het veel te moeilijk maakt. Toen Van Hoof mensen begon te ontmoeten die hetzelfde ervoeren, realiseerde ze dat ze niet de enige ‘gek’ was die op die manier naar de wereld keek. Ze ging werken met kinderen die hoogsensitief werden genoemd en toen viel het op z’n plek. Ze had ook die eigenschap.

“Het voelde als een opluchting, ik begreep mezelf steeds meer”

Net als Elke heb ik die weg gevolgd. Net als Elke voelde ik me de ‘rare’, waardoor ik destijds vaak het gevoel kreeg mezelf te moeten bewijzen. Ook waren er mensen die wél leuk op mij reageerden en ik merkte dat ik verschil kon uitmaken. Ik werd gezien als anders, het gekkie of de rare, maar dit was niet per se altijd iets vervelends. Zolang mensen me maar met respect behandelden, vond ik het prima om de zot te zijn.

Op een dag kwam ik in aanmerking met het begrip hoogsensitiviteit,‘high sensitive person’. Ofwel HSP. Ik ben er boeken en wetenschappelijke artikelen over gaan lezen en alles sloeg spijkers met koppen. Ook begon ik verschillende mensen in de alternatieve- en reguliere sector te ontmoeten, die bekend waren met het begrip. Langzaam maar zeker werden mijn vermoedens bevestigd. Het voelde als een opluchting, ik begreep mezelf steeds meer.

Volgens psychologe Femke Grijs kan het heel goed zijn dat ook jij een hoogsensitief persoon bent. Vijftien tot twintig procent van de bevolking is volgens haar namelijk een hoogsensitief persoon. De kenmerken van HSP, zoals wetenschapper Elaine Aron ze benoemt in haar boek Het hoogsensitieve kind, zijn onder andere: een hoge mate van empathie hebben, gedachten te lijken lezen, sterk ontwikkelde zintuigen, zeer intuïtief lijken, oog hebben voor het verdriet van anderen, veel vragen stellen, perfectionistisch zijn, zeer gevoelig voor pijn, diepgaande relaties aangaan, slecht kunnen tegen luidruchtige omgevingen, oog hebben voor detail, de dingen intensief beleven en meer leren van een vriendelijke terechtwijzing dan van een strenge straf. Dit zijn echter niet alle kenmerken, en deze kunnen uiteraard ook voorkomen bij mensen zonder HSP.

(H)ERKENNING

HSP werd jaren in een verdomhoekje geplaatst. Het begrip kreeg alleen aanzien in de alternatieve sector en werd toen enkel beschouwd als new-age personen of mensen met een oude ziel. Het abstracte discours eromheen deed het imago van het begrip ook niet veel goeds. Ondertussen probeerde het reguliere circuit de kinderen te labelen met een stoornis, zodat ze in ieder geval een erkenning kregen van het ‘anders zijn’.

Volgens Femke Grijs is het is jammer dat hoogsensitiviteit nog niet altijd wordt (h)erkend. Als een persoon zijn hooggevoeligheid niet optimaal beheerst, kan degene namelijk last krijgen van allerlei klachten. Grijs: ‘Veel hooggevoelige klachten worden namelijk vaak gediagnosticeerd met allerlei stoornissen, zoals ADHD, autisme of borderline, terwijl de oorsprong bij hun hooggevoeligheid ligt. Als je hoogsensitief bent en er niet mee om kan gaan, kan dat leiden tot eenzaamheid en depressiviteit. Dat komt omdat hij of zij zich niet helemaal voelt passen bij de rest.’

Gelukkig begint daar langzaam verandering in te komen. Van Hoof pleit voor een puur wetenschappelijke kijk op het fenomeen en leverde bewijs met scans: ‘Ze dénken anders.’ Mensen met hoogsensitiviteit zouden de wereld op een andere manier beleven dan de mensen die de eigenschap niet hebben. ‘Echter, dé hoogsensitieve persoon bestaat niet en de onderlinge verscheidenheid tussen HSP’ers is groot’, aldus Van Hoog.

ONBEGRIP

HSP is een eigenschap op zich en mag niet worden verward met een stoornis en op die manier verkeerd worden behandeld, zegt Elaine Aron. Wat bij mij dus wel het geval was en waardoor ik gedrogeerd werd met Ritalin. Erkenning is fijn, want zo voel ik me meer begrepen.

Want ik voel me lang niet altijd begrepen in de wereld. Ik kan bijvoorbeeld niet tegen onrechtvaardigheid en ik zie het continu gebeuren. Als ik er dan iets van zeg, ben ik gauw iemand die overdrijft of het zich te persoonlijk aantrekt. Ik raak snel overprikkeld, waardoor ik mezelf vaak moet terugtrekken. Ik heb meer tijd nodig om situaties te verwerken. En met praktische zaken valt het kwartje bij mij soms wat later, als ik er nog geen beeld bij kan vormen. Zo snap ik er niks van als je me een opdracht ratelend uitlegt, ik moet het eerst even zien. Niet iedereen heeft daar begrip voor.

Nu heb ik gelukkig ook humor en begrijp ik bijvoorbeeld dat ik vaak aan een stuk door kan ratelen. Ook begrijp ik dat de portier van een club niet per se op persoonlijke vragen zit te wachten, en snap ik het heus als mijn vriendje een zucht slaakt als ik een eenvoudige vraag beantwoord met een levensverhaal van minstens een half uur. Soms blijf ik hangen in een zeer interessant verhaal waarbij écht elk detail verteld moet worden (anders snap je het toch niet?). Gelukkig heb ik vrienden die me uit het hamstermolentje weten te halen én heb ik genoeg zelfspot.

Ik snap dat niet iedereen is zoals ik, en zo wordt dat gelukkig in evenwicht gebracht.

HSP IN DE SAMENLEVING

Een HSP’er streeft andere belangen na dan iemand zonder deze eigenschap, volgens psychotherapeut Elaine Aron. Een hoogsensitief persoon heeft de neiging om ‘succes’ en ‘prestatie’ een beetje anders dan de rest van de wereld te evalueren. Er kunnen wel veel goed betaalde banen zijn, maar een HSP’er zal volgens haar bezig zijn met andere dingen dan geld en aanzien. Elaine, zelf ook HSP: ‘We zijn op zoek naar een psychisch inkomen, het gevoel gewaardeerd te worden en onze inspanningen moeten van belang zijn.’

‘Het kan lastig zijn voor een HSP’er om te leven in deze samenleving. Het is nogal een gevoelig begrip. Maar hypersensitiviteit wordt vaak te breed, te negatief en te emotioneel geformuleerd’, zegt Elke van Hoof. ‘Het wordt bekeken vanuit klachten en disfunctie. Terwijl uit onderzoek blijkt dat er ook veel HSP’ers zijn die goed functioneren en er goed mee kunnen leven.’

LEVEN MET HSP

Een aantal jaar, zelfhulpboeken, kambosessies en haarkleuren later, kan ik stellen dat het mij veel duidelijker is geworden wie ik ben. Sinds ik mijn HSP erken en ernaar ben gaan leven, heb ik veel geleerd over mijzelf en anderen.

Door dicht bij mijn gevoel te leren staan, leerde ik onder andere onderscheid te maken in wat van mij is en van een ander. Ik voel me niet meer leeg en eenzaam, maar heb van de abstracte gevoelens een kracht weten te maken. Ik vecht niet meer tegen mezelf, maar probeer naar mijn innerlijke kind te luisteren en mezelf te begrijpen waarom ik wat voel.

”Het is echt mogelijk om anders te zijn in de samenleving en niet te leven naar de verwachtingen van anderen.”

Ik heb HSP jaren gezien als obstakel, maar daarmee kom je niet verder in het leven. Ik hoef mezelf niet meer te bewijzen. Door deze eigenschap te omarmen, kijk ik veel meer naar de mooie kanten ervan. Zo kan ik bijvoorbeeld mensen goed inschatten, waardoor ik snel zie of mensen transparant zijn. Ook gebruik ik mijn intuïtie als kompas, waardoor ik bijvoorbeeld geen moeite heb om keuzes te maken. Ik ben heel zorgzaam, omdat ik het belangrijk vind om anderen te helpen. Daarnaast zijn er nog veel meer fijne kanten aan het HSP-zijn. En ik merk zolang ik alle eigenschappen omarm, ik steeds meer mensen aantrek die dezelfde kijk hebben op het leven.

Het is écht mogelijk om anders te zijn in de samenleving en niet te leven naar de verwachtingen van anderen. Want daarvan wordt niemand gelukkig. Het is het meer dan waard om jezelf volledig te leren accepteren, HSP of niet. Ik heb geaccepteerd dat ik anders tegen dingen aankijk dan de meeste mensen om mij heen. Maar, daarmee heb ik ook geleerd dat ieder mens een eigen kijk op de wereld heeft en dat elke visie prima naast elkaar mag en kan bestaan. En wat zou het mooi zijn als we allemaal bij elkaar mogen meeproeven en daar eventueel iets van kunnen opsteken.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *